Faruk KORKMAZ
Voleybol

Faruk KORKMAZ
Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi
Beden Eğitimi ve Spor Bölümü Öğr.Gör.
 

DÜNYA'DA VE TÜRKİYE'DE VOLEYBOL SPORUNUN TARİHSEL GELİŞİMİ

Voleybol ilk olarak 1895 yılında beden eğitimi öğretmeni olan William C.MORGAN tarafından Kuzey Amerika'nın Holyeke'da kentinde bulunmuştur(1).

W.C.MORGAN bu sporu Y.M.C.A'daki (Hırıstiyan Gençler Birliği) iş adamlarına fazla yorucu olmayan ve sakatlanmalara yol açmayan, eğlendirici bir oyun tasarlarken bulmuştur.

Morgan tenis oynanan alanda fileyi yerden 1.80-1.90 cm yukarıya kaldırmış ve ikiye bölünen alana işadamlarını karşı karşıya geçirerek, basketbol topunun iç lastiğinden oluşturduğu top ile iş adamlarından bu topu ellerini kullanarak karşı alana atıp yere değdirmelerini istemiştir(2). Kısa sürede benimsenen ve sevilen bu oyuna Mintonette ismi verilmiştir. Oyunu çok beğenen Amerikalı profesör Alfred Halsted 1896'da bu oyunun adını "Tenisteki vole vuruşundan esinlenerek "Volley ball" olarak değiştirilmesini önermiş ve önerisi hemen benimsenmiştir(3).

Oyunu çok seven ve oynayan Dr. Frank Wood ile itfaiye şefi olan John Lyneh, Morgan ile bir araya gelerek, bu oyuna kurallar koyarak oynanmasını kararlaştırdılar ve ilk oyun kurallarını belirlediler. 1897 yılında bu kurallar ile ilk kez Sprigfield Kolejinde beşer kişilik takımlarla ilk maç oynandı ve bu kurallar J.Y.Cameron tarafından kaleme alındı(3).

Voleybolun Dünyadaki gelişimi ve büyümesinde Y.M.C.A. derneklerinin büyük katkısı olmuştur. 1910 yılında Filipinlere giden Misyoner Elwood S. Brown, bu sporu tanıtmakla kalmayıp, üç yıl sonra 1913 yılında yapılmasına öncülük ettiği Manila Uzak Asya Oyunları' da Voleybolunda yer almasını sağladı.

Eğlence sporu özelliğinde olan voleybol sporu; Filipinler' deki oyunlarda hücum vuruşunun yapılmasıyla yeni bir şekil aldı. Daha önceleri parmaklarla ve avuçlayarak oynanan voleybol sporu, turnuvaya Filipinlerin iç bölgelerinden gelen ormancılardan kurulu bir takımın, oldukça alçak olan filenin önüne koydukları iri yarı ve uzun boylu oyuncularının kendisine yüksekçe atılan topa birkaç adımda sıçrayarak kuvvetlice vurması sonucunda voleybol yeni bir karakter kazanıyordu.

Bu hareket karşısında şaşıran organizatörler, bu vuruşu A.B.D.'deki Y.M.C.A. derneklerine durumu bildirdiler. Gelen yazıda kurallar dışında her hareketin mümkün olduğu ve bir yasaklamanın olmadığı bildirildi. Çin ve Filipinler' in katıldığı bu oyunlarda voleybol oyuncu sayısı 16 kişiden oluşmakta idi.

Hücum hareketinin voleybola girmesi; bugüne kadar oynanan voleybol tarzına ışık tutması, 1913 tarihini bugünkü voleybolunun doğuşu olarak kabul görmesine neden olmuştur. 1916 yılında Amerika'da ilk voleybol oyun kuralları kitabı yayımlanmıştır.

1917 yılında 2.13m olan file yüksekliği 2.43m' ye yükseltildi. 1918 yılında ise oyuncu sayısı 6 kişi ile sınırlandırıldı (4). 1921 yılında pozisyon dönüşü (position rotation) konuldu ve 12 oyuncu sistemi kabul edildi. İlk resmi voleybol şampiyonaları 1922 yılında Amerika ve kanada' da yapıldı. 1928 yılında ise Amerika Birleşik Devletleri, Voleybol Birliği'nin kurulmasına öncülük etti. 1927 yılında düzenlenen Uzak Doğu Asya Oyunları' da 9 oyunculu sistem geçerli oldu(1).

1929 yılında topu kullanma sayısı 3 vuruş ile sınırlandırıldı. 1947 yılında 14 ülke temsilcisi Paris'te FIVB Dünya Organizasyonunu kurdular. Fransa'dan Mr. Paul Libaud başkanlığa seçildi. Bu federasyonun ilk aktivitesi uluslararası kuralların düzenlenmesi oldu. Alınan en önemli kararlardan birisi de voleybol sporunun olimpiyat oyunlarına alınması olmuştur. Voleybol sporunun ilk uluslararası maçı; Prag'da Çekoslovakya ile Fransa arasında 27 Ağustos 1947 yılında oynanmıştır. 1948 yılında ilk Erkekler Avrupa Şampiyonası Roma'da yapıldı (6 takım). Şampiyon Çekoslovakya oldu. Yine bu yıl 3 m çizgisi voleybol alanına dahil edildi(5).

1949 'da ilk Dünya Şampiyonası Çekoslovakya 'ın Prag kentinde yapıldı. Birinci Çekoslovakya, ikinciliği Sovyetler Birliği kazandı. Sovyetler Birliği bu şampiyonada ilk kez ön alanda 3 hücumcu kullandı.

Günümüzde oldukça yoğun bir şekilde kullanılan smaç servis ilk kez 1950 yılında, Santa Monika'da Tom Vogelsang isimli oyuncu tarafından kullanılmıştır. 1951 yılında getirilen kural ile; arka alan oyuncusunun, hücum vuruşu yapmasına, hareketine arka alandan başlamak kaydıyla olanak tanındı. 1952 yılında Moskova'da yapılan Dünya Şampiyonası' nı Bayanlarda ve Erkeklerde Sovyetler Birliği kazandı.

1956 yılındaki bayanlar ve erkekler Dünya Şampiyonası, Paris'te yapıldı ve birinciliği Erkeklerde Çekoslovakya, Bayanlarda ise Sovyetler Birliği kazandı. 1960 yılında Brezilya'da 4. sü yapılan Dünya Voleybol Şampiyonası'nı, bayanlarda ve erkeklerde Sovyetler Birliği kazandı. Bu şampiyonada manşet vuruş tekniğini günümüz tekniği ile ilk kez kullanan Japon oyuncular olmuştur. Bu şampiyona tekniklerde üstün gelişmenin görüldüğü bir şampiyona olmuştur.

Beşincisi 1962 yılında Sovyetler Birliği' nde yapılan Dünya Şampiyonası'sı erkeklerde ev sahibi ülke, bayanlarda ise Japon takımı kazanmıştır. Bu şampiyonanın en büyük özelliklerinden birisi Asya voleybolunun ve kurtarma tekniklerinin ön plana çıkmasıdır.

1964 yılı voleybolun ilk kez Olimpiyatlarda yer aldığı yıldır. Tokyo'da yapılan olimpiyatlarda erkeklerde şampiyon Sovyetler Birliği, bayanlarda Japonya oldu. Şampiyona sırasında Uluslararası Voleybol Federasyonu yaptığı toplantıda kural değişikliği önerisini kabul ederek, aktif blok kuralını uygulamaya koydu. Bu yılda topun ölçüleri sabitlendi. 1965 yılında ilk erkekler Dünya Kupası Polonya'da yapıldı ve şampiyon Sovyetler Birliği oldu.

1966 Erkekler arası 6. Dünya Şampiyonasını ev sahibi Çekoslovakya, 1967'de 5. Bayanlar Dünya Şampiyonasını da yine ev sahibi ülke Japonya kazandı(6).

1968 yılında ikinci olimpiyat oyunları Meksika'da yapıldı. Her iki dalda da Sovyetler Birliği kupayı aldı. 1969 yılında FIVB Coach/Antrenör Komisyonu kuruldu. 7'nci Dünya Şampiyonası 1970 yılında Bulgaristan' da yapıldı. Erkeklerde Demokratik Almanya, bayanlarda da Sovyetler Birliği şampiyon oldular. Sofya'da yapılan kongrede voleybolun 110 ulusal federasyona bağlı ve 90 milyondan fazla sporcusu ile Dünya' nın en yaygın spor dallarından biri olduğu gerçeği ortaya çıktı. Yine aynı yıl voleybola bazı yeni kurallar yanında antenin kullanımına esas getirildi(6).

İlk FIVB Antrenör kursu, 1971 yılında Japonya'da düzenlendi. FIVB Coach Komisyonu'na bağlı olarak "Mini Voleybol"komisyonu kuruldu.

1972 yılında voleybolun katıldığı 3. Olimpiyat Oyunları 1972 yılında Münih'te yapıldı. Erkeklerde bu kez Japonya, bayanlarda Sovyetler Birliği kazandı. Blok yapan oyunculara avantaj sağlamak için; ön alan oyuncularına, orta çizgiye temas koşulu ile rakip alana girişlerine izin verildi.

1974 yılında Meksika'da 8. Dünya Şampiyonası yapıldı. Erkeklerde Polonya, Bayanlarda Japonya Şampiyon oldu. Bu yıl içinde duraklamaların sayısını azaltmak için üç top sistemi getirildi.

1976 yılın da Montreal'de yapılan Olimpiyatlarda erkeklerde Polonya takımı, bayanlarda Japon takımı şampiyon oldular. Bu yıl içerisinde ilk Dünya Plaj Voleybolu şampiyonası California-State Beach'te yapıldı. Teknik yenilik olarak, Polonya Voleybol Erkek Takımı olimpiyat finallerinde ilk kez geri alan hücum vuruşlarını gerçekleştirdi. İlk geri alan hücumunu da Polonyalı Thomas Wojtowievz isimli oyuncu yaptı(1). Kural değişikliği olarak; blok hareketindeki topa temas, dokunuş sayısından çıkarıldı ve bloktan sonraki temas sayısı 3 olarak benimsendi.

Gençler arasındaki ilk Dünya Şampiyonası, Brezilyada organize edildi. 1978'de İtalya'da düzenlenen 9. Dünya Erkekler Şampiyonası Sovyetler' in üstünlüğü ile sona erdi. Şampiyonanın sürpriz yapan ekibi ise İtalya Erkek Voleybol Takımı idi.

Aynı yıl Rusya'da düzenlenen 8. Bayanlar Dünya Şampiyonası'nı Küba Bayan Voleybol Takımı kazandı. Voleybolun 5. Kez yer aldığı Olimpiyat Oyunları'nda ev sahibi Sovyetler Birliği erkek ve bayanlarda kupanın sahibi oldu(6). Ancak bu şampiyonaya boykot nedeniyle birçok takım katılmadı. 1982 Dünya Şampiyonaları, erkeklerde Arjantin'de yapıldı ve şampiyon Sovyetler Birliği oldu. Bayanlar Peru'da oynadı ve şampiyon Çin Halk Cumhuriyeti oldu.

1984 Los Angeles Olimpiyat Oyunları'nda Erkeklerde ilk üç sırayı A.B.D., Brezilya, İtalya alırken, bayanlarda ise yeni isim Çin Halk Cumhuriyeti Bayan Voleybol Takımı şampiyonluğu alıyordu. İkincilik A.B.D' nin, üçüncülük ise Japonya'nın oldu. Bu yıl içerisinde yapılan kural değişikliklerinde, çoklu dokunmaya izin verildi, servise blok yapmak yasaklandı ve topun hava basıncı düşürüldü(5).

1986 Erkekler Dünya Şampiyonası Fransa'da yapıldı ve A.B.D. şampiyon oldu. Bayanlar Dünya Şampiyonası Çekoslovakya'da yapıldı. Şampiyon olan takım Çin Halk Cumhuriyeti Ulusal Takımı oldu. 1988 Seul Olimpiyat Oyunları, erkeklerde Birleşik Amerika'nın üstünlüğü devam etti. Bayanlarda ise Sovyetler Birliği Ulusal Takımı şampiyon oldu.

1990 Dünya Erkekler Şampiyonası Brezilya'da yapıldı ve şampiyon İtalyan Takımı oldu. Bayanlar Dünya Şampiyonası Çin Halk Cumhuriyeti'nde yapıldı. Şampiyon Sovyetler Birliği Bayan Voleybol Takımı oldu. 1991 yılında FIVB Plaj Voleybolu Dünya Serisi turnuvaları başladı. 1992 Barselona Olimpiyat Oyunları, dünya voleyboluna yeni liderler kazandırdı. Bunlar erkeklerde Brezilya Ulusal Takımı, bayanlarda Küba Ulusal Takımı oldu. Kural değişikliği olarak; maçlarda sürekliliği sağlamak üzere, küçük fauller (kazayla fileye dokunma v.b) ortadan kaldırıldı.

1994 Dünya Şampiyonaları, erkeklerde Yunanistan'da yapıldı ve İtalya Ulusal Takımı şampiyon oldu. Bayanlarda ise Brezilya'da yapıldı. Küba Ulusal Takımı şampiyon oldu. 1994 yılının eylül ayında toplanan FIVB Kongresi, voleybol oyun kurallarında birçok değişikliği kabul ederek uygulamaya koymuştur. Bu değişikliklerin en önemlisi, topla oynamanın esaslarına dair olanlardır(7).

Yapılan değişiklikle topa dizden yukarısı ile vurma zorunluluğu kaldırılarak, vücudun herhangi bir yeri ile vurabilme serbestliği tanınmıştır. Tutma ve fırlatma olmaması kaydıyla, topa temasların net bir şekilde yapılması kuralı kaldırılmıştır. 5 ve 10 sayılardaki teknik molalar yayın kuruluşlarının taleplerini karşılamak amacıyla yürürlüğe konmuştur.

1996 Atlanta'da yapılan olimpiyat oyunlarında; bayanlarda Küba Ulusal Takımı şampiyon olurken, erkeklerde ise Hollanda Ulusal Takımı şampiyon olmuştur. Değişen oyun kuralları olarak; servis atılan bölge genişletildi ve servis atan oyuncu pozisyon dışı bırakıldı. Plaj voleybolu ilk kez olimpik spor olarak bu olimpiyatlarda yer aldı. Bayanlarda Brezilya takımı, erkeklerde ise A.B.D. takımı şampiyon oldu.

28 Ekim 1998'de Tokyo'da yapılan FIVB Kongresinde, Yönetim Kurulu'nun teklifi üzerine " FIVB Resmi Voleybol Kuralları" da bir çok değişiklik yapılmasını onayladı. Bu değişikliklerle;

  • Puanlama sistemi değiştirildi ve her ralli bir puan kazandırır(Ralli Puan Sistemi) kuralı konuldu.

  • Bir set en az 2 sayı farkla 25 sayıya ulaşan takım tarafından kazanılır. Sayılarda 24-24 lüks eşitlik olması halinde oyun iki sayılık farka ulaşılana kadar ( 26-24,27-25) devam eder.

  • Setlerde 2-2 lif eşitlik halinde son set en az 2 sayı farkla 15 sayı üzerinden oynanır.

  • Teknik adamlar banklarını terk ederek, sınırlı bir alanda dolaşma kaydı ile, oyuncularına talimat verebilirler.

  • "Libero" adında savunma oyuncusu kullanma serbestisi.

  • Çok renkli top kullanma(beyaz, sarı, mavi) (1).

Türk Voleybolu

Voleybol Türkiye'ye Birinci Dünya Savaşını izleyen Mütareke günlerinde geldi. 1919 yılında İstanbul'a YMCA' nine müdürlüğünü yapmak üzere gelen Dr. Dealer, adli bir Amerikalı bu derneğin spor salonunda voleybolu oynatmaya başlamış ve beden eğitimi öğretmenlerinin ilgisini bu spor üzerine çekmeyi başarmıştır(2).

Bu yıllarda İstanbul'da Erkek Muallim Mektebi'nde beden eğitimi öğretmenliği yapan Selim Sırrı TARCAN, bu sporla yakından ilgilenerek, öğrencilerine öğretmiş ve bu okuldan mezun olan öğrenciler bu yeni sporu diğer okullara yayarak buralarda turnuvalar düzenleme yolun gitmişlerdir. Liseler arasındaki ilk şampiyonada birincilik kürsüsüne ilk çıkan okul Kabataş Sultanisi' dır. Kız Liseleri arasındaki ilk şampiyon olan okul İstanbul Kız Lisesi'dir.

Y.M.C.A. nen Çarşı kapı Lokali'nde düzenlenen turnuvalarda Kabataş Lisesi öğrencilerinden kurulu Beşiktaş, ilk dikkati çeken takımlardan olmuştur. Daha sonra Fenerbahçe ve 1930' u yıllarda Galatasaray Spor Kulüpleri devreye girmiştir. Okullarda yayılan voleybol, üniversiteler ve kulüpler düzeyine doğru hızla tırmanmıştır. Bu konuda öncülük eden üniversiteler ise Yüksek Mühendis Mektebi (İstanbul Teknik Üniversitesi), Mülkiye Mektebi (Siyasal Bilgiler Fakültesi) olmuşlardır.

1934'lerden sonra; okullar arası müsabakaların yanında, İstanbul'un yeni gelişmekte olan kulüplerinin katıldığı "Halkevleri Şampiyonaları" da Türk Voleybolunun gelişimini hızlandırmış ve modern voleybola geçişte büyük etken olmuştur(6). Türkiye'ye girişi çok önce olmasına rağmen, dış temas yapamayan Türk Voleybolu ilkel bir görünüm sergilemekte, sporcular da dış temas özlemi duymaktaydı. 1946 yılında ülkemize gelen Yunanistan Basketbol Takımı'nın içinde yer alan voleybol oyuncuları ile ilk dış temas gerçekleşti. Dostluk maçı havasında geçen bu karşılaşmayı, Türk Takımı oyuncuları 2-0 kazandı. Lig düzeyinde sporcu sayısı yükselmesine paralel olarak 1948 yılında ki ilk Türkiye Voleybol Şampiyonasını Vefa Takımı kazanmıştır(8). 1949 yılında Türkiye F.I.V.B.' ye üye oldu. 1952 yılında üniversiteli sporculardan kurulu bir takım ile Kahire'ye giden bir Türk Takımı, orada tam bir hayal kırıklığı yaşamıştır. Bizde uygulanan oyun kuralların değişmiş olması ve teknik yetersizlik, dış temas konusundaki yetersizliği su yüzüne çıkarmıştır. Türkiye'de voleybol adeta 10 yıl geriden seyrediyordu. Bu aksaklıklar üzerine "Türkiye Spor Oyunları Federasyonu" nün girişimiyle ilk ulusal maçımızı; 30 Mayıs 1953 tarihinde, İstanbul Sergi sarayı' da Yugoslavya ile oynadık. 3-0 kaybettiğimiz maçın rövanşını da 17 dakika gibi bir sürede yine aynı skorla kaybettik.

Büyük bayanlar Milli Takımımız ise ilk maçını" Uluslararası İstanbul Voleybol Turnuvası" nedeniyle 1957 yılında Romanya ile oynamıştır. 1958 yılında Voleybol-Eltopu Federasyonu' nün kurulmasıyla voleybol bağımsız bir spor oldu(10). Voleybol Federasyonu'nun ilk başkanı Vahit ÇOLAKOĞLU' dur. Bu dönemlerde voleybolu geliştirmek amacıyla; ülkeye getirilen, Rumenlerin ünlü antrenörü Nicolae Sotir açtığı antrenör ve hakem kurslarıyla, ülkeye modern voleybolu getiren kişi olmuştur(9). Yine bu yıl içerisinde Çekoslovakya'nın Prag kentinde düzenlenen Avrupa Erkekler Şampiyonası' da 2. sırayı alışımız küçümsenmeyecek bir sonuçtur.

1966 yılında Erkek Milli Takımımız Prag' takı Dünya Şampiyonası finallerinde 22 takım arasında 15. Oldu(10). Bu dönemde Doğu Avrupa voleybolu etkisinde olan voleybolumuz, bu şampiyonanın ardından Asya voleybolu ekolünün etkisi altına girmiştir. Japon stili servisler, kısa, kuşun, yatık paslar ve hızlı oyun varyasyonları bu dönemde öğrenilmeye başlandı.

1970 yılında Türkiye Deplasmanlı Erkekler Voleybol Ligi kuruldu ve ilk şampiyon Galatasaray Takımı oldu. Genç voleybolcular tarafından benimsenen Asya Voleybolu ekolü, 1975 yılında kurulan ümit Milli Takımı'na uygulanmış ve Temmuz ayında Batı Almanya'nın Mannheim kentinde düzenlenen bir turnuvada şampiyon olarak otoriteleri şaşkına çevirmiştir. Türk Voleybolunun çağdaş bir yapı kazanması, Değer ERAYBAR, Cahit ERDOĞUŞ, Cengiz GÖLLÜ gibi voleybola gönül veren antrenörlerin öncülüğünde gerçekleşmiştir. 1997 yılında Cengiz GÖLLÜ; çağdaş voleybol çalışmalarının ödülünü, Eczacıbaşı Takımı ile İtalya'da Genç Kızlar Avrupa Şampiyonası Elemeleri'nde birinci olarak aldı.

1984 yılında Türkiye Deplasmanlı Voleybol ligi kuruldu ve ilk şampiyon Eczacıbaşı Takımı oldu. 1991 Dünya Yıldız Bayanlar Şampiyonası finallerine katılan Türkiye; Mete Döğüşçü yönetiminde, 12 takım arasında 6. ncı oldu. 1993 yılında İstanbul'da yapılan Dünya Yıldız Erkekler Şampiyonası finali İstanbul'da yapıldı. Türk takımı; Oktay ORKUNOĞLU yönetiminde, 12 takım içinde sonuncu oldu.

1997 Türk Erkek Milli Takımı 31 yıl aradan sonra, Dünya Şampiyonası finallerine katılma hakkını, Coach Gennadiy Parshine yönetiminde elde etti. 1998 yılında 3 Bayan Kulüp takımımız Avrupa Kupalarında aynı anda 4'lü Final oynama hakkı kazandı. Erkek Voleybol Takımımız Japonya'da yapılan Dünya Şampiyonası finallerinde yer aldı.

1999 yılı Voleybolda Türkiye için başarılarla dolu bir yıl oldu. Türk Erkek Milli Takımı'nın Dünya Şampiyonası finallerinde yer alması, Yıldız Kız Milli Takımı'nın Dünya Şampiyonası finallerinde oynayacak olması, Erkek Milli Takımımızın, Avrupa Birinci Ligi'nde mücadele etmekte olması, kulüpler bazında ise; Eczacıbaşı Bayan Voleybol Takımı'nın, Avrupa Kupa Galipleri'nde Şampiyonluğa ulaşması, Vakıfbank Bayan Voleybol Takımı'mızın Avrupa Şampiyonlar Ligi'ndeki mükemmel performansı ve Arçelik Erkek Voleybol Takımı'nın dörtlü finale kadar yükselmesi bunun en açık göstergeleri olmuştur. 1999 Yılında Bursa'da yapılan Olimpiyat Ön Elemeleri müsabakalarına katılan Voleybol Bayan Milli Takımımız, Ukrayna Bayan Takımı karşısında yenilerek elemelere katılma şansını kaybetmiştir. 2000 yılında Bursa'da yapılan Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası Bayanlar Voleybol Final Müsabakaları'na katılan Eczacıbaşı Bayan Voleybol Takımımız, Uralochka Ekaterınburk Takımı'na(Rusya) yenilerek 3.olmuştur.

KAYNAKLAR

  1. Voleybol Vakfı. Süper Voleybol Dergisi "Dünya'da Voleybolun Gelişimi. S. 2
  2. BENGÜ, M., "Adam Voleybol" Adam Yayıncılık A.Ş. 1983.İst.
  3. Voleybol Vakfı Süper Voleybol Dergisi "Dünden Bugüne Voleybol" sayı 1
  4. Voleybol Vakfı. Süper Voleybol Dergisi"Dünden Bugüne Voleybol" sayı 7
  5. KANAT,M.,"Voleybol Kuralları ve Tarihsel Gelişimi" V.B ve T.Dergisi S. 11.
  6. Voleybol Vakfı. Süper Voleybol Dergisi"Dünden Bugüne Voleybol" sayı 3
  7. ÖZARBOY,A., "Topla Oynamanın Yeni Kurallara Göre Değerlendirilmesi" Voleybol Bilim ve Teknoloji Dergisi S. 4
  8. Voleybol Vakfı. Süper Voleybol Dergisi"Dünden Bugüne Voleybol" sayı 6
  9. Voleybol Vakfı. Süper Voleybol Dergisi"Dünden Bugüne Voleybol" sayı 5
  10. SANCAK, N., "2000' e 2 kala Türkiye'de ve Dünya'da Voleybolun yeri" Seminer notları. Bursa.1998